Brahim (Ibish) AVDYLI:

 

 

 

KUISJA E QENIT DHE ZEMRIMI I DJALOSHIT[1]

 

 

 

Themrat e forta të këpucëve të djaloshit që ecte pakontrollueshëm trokëllinin mbi gurët e kalldrëmit. Atij nuk i interesonte asgjë tjetër rretherrotull. As zhurma e njerëzve nëpër rrugë, as ngjarjet që e përcjellnin hap pas hapi. Vetëm rropëllima e shkujdesur e hapit të vet.

Drita e llambave elektrike skaj rrugës dominonte sipërfaqësisht errësirën. Qielli ishte pa yje, sikur ata të kishin rënë për të fjetur mbi shtretërit e harresës, mu aty ku po flinte edhe një “diçka” e mistershme e unit të tij. Ajo “diçkaja” e djaloshit ishte në një gjumë të thellë dhe mendja e tij nuk deshi të gjënte mundësi për ta zgjuar. Derisa po ecte ashtu shkujdesur, njerëzit e kthenen kokën drejt tij. Hapësira ishte mbushur me tinguj të tillë dhe turma sikur po mësohej me rrapëllimin e tyre.

“Hapi i djaloshit është një imtësi!” – do të thoshte dikush.

“Por edhe imtësia e ka domethënien e saj!” – mund të përgjigjej prapë dikushi.

Sidoqoftë, ai po vazhdonte në stilin e tij. Zvarritej rrugëve të jetës në të njëjtën formë. Lëvizte dhe lozte shkallëzimeve të saj. Nuk dëshironte t’ia gjëjë kuptimin. Euf, kuptimi! Ç’i duhej atij kuptimi? Mjaftonte që ditët të kalonin dhe ai të vazhdonte pandërprerë lojën e vet, duke lëvizur nëpër duart e veta grimcat e kohës, grimcat e jetës.

Prapritmas, dikush foli në rrugë. Shfryu kundër tij. Vetëm kjo i bëri përshtypje. Ktheu me të shpejtë kokën. Një hije rrinte nën strehën e çatisë së një shtëpije të vjetër. As drita e llambës elektrike që shndriste te kthesa e rrugës nuk e përfshinte. Hija nuk qëndroi në vendin e vet. Mund t’i shihej vetëm kraharori që i ngrihej dhe i ulej vazhdimisht. Sikur dëneste.

- Nuk keni të drejtë të më fyeni, në saje të ndërgjegjes! – gati uluriti djaloshi. Hija kërcëlloi dhëmbët, pastaj ngriti grushtin ngadalë dhe e shtrëngoi.

 

- Ndërgjegje?! Si s’ke turp ta njolloshësh atë fjalë duke e nxjerrë prej unit tënd?! Ti, ... ti që më shtyre të bëhem xhelati i fëmijës tim, i filizit të trupit dhe të shpirtit tim! Ti... – dhe hija nuk foli më, meqë zuri të dridhej. Zëri ishte i hollë. Kuptohej se ishte zë femre. Kraharori i lëvizte me shpejtësi. Po. Kraharori i fryrë i saj.

 

 

Djaloshi u nis. Ngutej sikur donte t’u ikte kujtimeve që e ndiqnin pas. Por, kujtimet janë tekanjoze: sa më shumë të përpiqesh t’u ikësh, aq më tepër të sulen pas e të ndjekin. Dhe, dikur, kthjellohen e të sillen në vetëdije.

”Jam quditur me ty, Burim, kësaj radhe.” – i pat thënë një ditë, miku i vet. –“Besoja se je ngopur me ato lojërat e zakonshme dhe se e kishe marrë kësaj radhe seriozisht. Po ti...”

“Çka?” – e kishte pyetur Burimi mikun e tij duke e shikuar nën vetulla.

“Për atë vajzën e kisha fjalën! Ç’më shikon ashtu?! Se mos nuk ishte e bukur dhe e sjellshme? Të gjitha shoqet e konviktit e lavdëronin. Ta them shkurt: kësaj radhe gabove rëndë që e braktise!”

Burimi e ndjente se diçka e vërtetë po sillej nëpër frazat e mikut të vet. Por e keqja qëdronte në faktin se as tani as atëherë nuk arrinte të bashkohej me to. Ndërdija dhe vetëdija ishin në kundërshtim me njëra tjetrën.

- Le tëshkojë në djall të mallkuar ajo dhe kujtimet për të! – i tha vetes.

Kjo ishte të shumtën e tërë filozofija e tij. As në shkollë dhe jashta saj nuk ishte përpjekur të gjente mendime më të thella. Mendimet e tij nuk shkonin përtej sferës së përditshmërisë. Aty fatazia e tij reagonte çuditshëm. Duke ecur rrugës u tret në fillet e kësaj loje.

... Ishte një ditë marsi me qiellin pak të vërejtur. Herë dielli rrezonte midis resh herë fryente erë pranvere. Kjo ditë, ishte dita e parë, kur e kishte takuar Buqen te një e njohura e tij. Që në çastin e parë ishte përvëlluar nga zjarri i syve të saj.

“Do t’i dal, edhe kësaj!” – pat vendosur, aty për aty.

Një ditë maji, kur dielli rrezonte dhe zogjtë nëpër degë të pishave të parkut nuk pushonin së kënduari, një thirrje e bëri Buqen të ndalej. Ishte Burimi.

“Buqe moj! Për në shkollë, apo?!”

“Po.” – i qe përgjigjur ajo.

“A mund t’ ju shoqëroj?!” – e pat pyetur nga afër, por vajza s’ qe përgjigjur fare.

“Mundem apo jo?!” - e pat pyetur përsëri, si si për t’i thënë se nuk shembej Roma edhe po të mos ishte e mundur. Burimi e kishte mësuar lojën që moti.

“Si të doni!” – i kishte thënë më në fund ajo dhe kishin vazhduar të heshtur rrugën. Djaloshi përpëlitej për të gjetur një fjali të bukur, për të shpallur kërkesën e vet; ndërsa vajza mendohej ç’e shtynte të ecte rrugës me një djalë që sapo e kishte njohur apo pak e dinte se kush e shoqëronte.

“Buqe moj!” – e pat thyer heshtjen ai. - “Nuk e di a mund ta marresh me mend se ç’përshtypje më keni lënë? Dëshiroj që të shoqërohemi së bashku, sepse e kam kuptuar: pa ty, ditët më janë tepër të zbrazëta.”

Vajza, e pamësuar me shpallje të tilla të papritura, ishte shtangur. Kishte filluar të skuqej. Ai kishte vazhduar në të njëjtën ritëm duke mos e lënë të vinte në vete. Ajo e kuptoi se ishte skuqur dhe deshi të largohej.

“Më fal!” – i tha duke kthyer krahun. Por, Burimi e kishte zënë për dore me shpejtësi. Ajo e ndjeu për të parën herë në jetën e saj të re ngrohtësinë e gjakut të tij. U skuq edhe më shumë ndërsa zemra po i dalldisej.

“Do ta shohim pra!” – mezi i pat folur e zënë ngusht prej shikimit të drejtëpërdrejtë të Burimit. Kishin mjaftuar pak ditë që të luftonte e pambrojtur  me vetveten dhe të tjerët. Këdo që e kishte pyetur, ia kishin thyer barrierat:

“S’ka asi djali!... Familje e pasur! Vilën, si të ishte në Gjermani! Babai, një burrë i njohur në tërë qytezën...” etj., etj.

Më vonë, ditët kalonin njëra tjetrën, si kokrrat e tespihëve në duart e Haxhi Qamilit. Nuk e dije se çka do të përpëliste në vetvete, derisa i rrotullonte kokrrat. Ditët po kalonin ashtu, pa gjurmë jashta të zakonshmes. Gjithnjë kishte përgëdhellje, fjalë të mira e të zgjedhura, dhe përqafime. Uleshin në rendin e fundit të ballkonit të kinos dhe në vallëzim mungonin rrallëherë.

“Ti e dashur, po më mundon pa masë!” – e pat kritikuar Burimi një të diele.

“Pse, Burim!?” - ishte habitur ajo.

“U bënë dy muaj që kalojmë së bashku, që takohemi. Ke njohur dashurinë time dhe më ke thënë që më do!...”

“Ashtu është!” – ia kishte kthyer pa e kuptuar përse ishte fjala.

“Dhe, ç’dashuri mund të jetë kjo pa shijuar ende... sekretin e dashurisë?!”

“Nuk bënë ashtu! Duhet të fejohemi më parë e të martohemi!” – e këshilloi me plotë dhembje të përkryer ajo.

“Fejesa, martesa!... Mua nuk më pengon fare kjo punë! Ti e di, nuk jam konsevativ! Pastaj, i besoj dashurisë sate! A kupton?!... Kështu, po më largon!” – i kishte folur me dredhi Burimi.

Vajza kishte heshtur një kohë të gjatë duke luftuar me të dhënat e prindërve, me bindjen e saj, me dëshirën e saj vajzërore, përballë arsyeshmërisë. Nuk ia thoshte mendja se ishte koha të futej në atë lojë, që i vërtetëshin ndjenjat. Porse takimet e përditshme ia kishin ngritur peshë ndjenjat, të cilat, si zogj të hedhur në fluturim, ia turbullonin mendimet.

Më vonë, si për t’u siguruar, e thirri në takim dhe e pyeti:

“Burim, ti vërtetë më do?”

“Si më bënë pyetje të tilla, pa kuptim, Buqe?!” – kinse habitej Burimi.

“Dhe patjetër do të fejohemi e martohemi?!”

“E për çfarë jemi rropatur atëherë?!” – sikur ishte befasuar prapë djaloshi duke mos i dhënë përgjegje në drejtimin e saj, por në interesimin e vet.

E vajza e gjorë e kishte keqkuptuar këto përgjigje. Ajo i kishte ndjenjat e vërteta në sigurim të saj jetësor. Ndërsa djaloshi e shprehte vetëm qëllimin e tij. Tymi shpërputhej në fjalët e tyre.

“Atëherë, jam e sigurtë në dorën tënde!” – ishte përgjegjur e gjora, se sa me ndjenja të fuqishme e kishte përqafuar dhe ishin lidhur së bashku.

Kishin dalur jashtë qytetit dhe kishin filluar vallen e dëshirave nën hijen e pishave. Dikur, vonë ishte bërë vallja e pa ndjenja dhe monotone për djaloshin. Kishte lënë gjurmë ndër ta dhe në kohë, por u ikte fjalëve të mëdha dhe nuk ishte as “i siguruar”. Vajza i pëshpëriste në veshin e madh të muajve se ishte nisur edhe “i treti”, por ai kishte vendosur të fshihej pas kaçubave të malit si ujku. Ndërsa ajo e nxiste prap në valle; i thoshte se e dontë shumë dhe e nxiste të fejoheshin e të martoheshin, ai prapë i shtynte këto punë përtej çasteve apo heshte.

 

Burimi ishte kthyer në fortesë para se të binte muzgu i dashurisë. Kur thoshte fjalë të zjarrta për yjet, fare nuk i ndjente ato. Ylli i dashurisë së tyre po rrëzohej përgjithmonë, si shumë të tjerë, nëpër gjuhën e qethur pa ndjenja. Ylli i madh, që po rrëzohej para se të ngjallen ëndërrimet e Buqes dhe po binte për dhé, duke e lënë pas gjollin e dritës.

 

 

“Keq më vjen, por nuk kam çka të bëj! Gjindu si të mundesh! Paraqitu patjetër te mjeku! Familja nuk më lë të martohem me një fshatare. Ka përfunduar kjo punë, a më kupton apo jo?! Po të them, me fjalën e fundit: lamtumirë përgjithmonë!!” – e pat zbrazur mllefin e tij në një bisedë telefonike. A i vinte keq apo jo që të gënjejë, aq i bënte palla atij. Nuk kishte fare ndërgjegje dhe nuk e dinte familja e tij për këtë lidhje.

“Nëse nuk e prish shtatzaninë, detyrohem që të të vras edhe ty edhe atëfarë fëmiu! A kupton?!” – e pat kërcënuar pa asfarë ngurrimi. Vajza ishte mbyllur në një dhomë konvikti dhe po përplasej me një valë të madhe të dhembjes.

“Hëm! Edhe kjo më duhej!” – shfryente Burimi atëbotë. – “Më pat thënë se ishte e përgaditur dhe nuk ruheshim,... por, tani thotë se <kam mbetur shtatzënë>!!... Mirë, mirë! Le të kthehet në fshat me një disfatë të re! Do t’ia këpusin kokën vëllezërit e saj! Tek unë, nuk ka çka kërkon! Po e zura, e ropa për së gjalli!”

Vërtetë, helmi i hidhur i disfatës ishte ushqimi i vetëm i vajzës se filluar të bëhej nuse, por me shqelma ishte papriturazi plandosur. Atyre ditëve, rinia e fyer e saj përgjakej fuqishëm. Po ecte nëpër një shteg të mbuluar me gjemba që ia ngjethnin mishin. Nën therjen e tyre i kujtoheshin të gjitha gabimet. Këto nuk ishin pickimet mikluese të Burimit, por ushulat e tmerrshme të fatkeqësisë. Ajo u detyrua të pajtohej me humbjen. E hoqi frytin e sajtë parë. Pra, atë, më të dhimshmin!...

Kur arriti skaj kthesës së parë, djaloshi nuk e dinte se çfarë ishte ajo hije, përbindësh apo njeri, dhe mezi u shkoq nga kujtimet. Kujtimet ishin gjëra tekanjoze. E ndjeknin nga pas! Ngjarje e ditë i parakalonin në ekranin e përfytyrimeve me një fshehtësi të rrufeshme. Te kthesa u ndal. E ktheu kokën krejtë intensivisht prapa vetes. Ia hodhi sytë strehëve ku ishte vajza.

“Hë! Ç’e ka sjellur atë natë këndej Buqen?!” – mezi e pyeti veten me zë. – “Ndoshta është e martuar dikund tjetër dhe rasti e solli para meje!” – pëshpëriti. – “Kjo është vetëm rastësi!”...

Një ndjenjë e turbullt dhe e pakuptuar e kaploi të tërin. Vërtetë, ç’ishte vallë ajo ndenjë! Ai nuk kishte më parë kurrëfarë ndjenjash! Ishte pendim?! Keqardhje?! Mëri?! Ja që as vetë nuk ishte në gjendje ta dallonte! Asnjëherë ate nuk e kishte munduar ndërgjegjja.

Kur hyri në oborr, shputa e një këlyshi që e mbanin në shtëpi e preku miqësisht. Nuk e ndyu, as nuk e vrau, por ai ia vulosi ballin me thembren e fortë të këpucës së tij. Vula të tilla të pamëshirshme kishte lënë ku kishte mundur, madje edhe në ballin e ditëve të jetës së tij të deriatëhershme. Kafsha kuisi të madhe e përvajshëm dhe u struk në një kënd të oborrit. U tret me dhembje në gjirin e errësirës. Edhe kur Burimi u fut në dhomë, kafsha nuk e pushoi kuisjen. Burimi u ngrit me shpejtësi si ta kishte pickuar gjarpëri. Doli nëpër errësirë dhe kërkoi këlyshin. Kur e gjeti, për herë të parë në jetë filloi ta përgëdhelte.

- E pse i re?! – e qortoi e motra, por ai nuk foli.

- Ti, Burim vëllai, je bërë shumë i pashpirt! Je bërë një makinë pa ndjenja! Jam më se e bindur se as vetë nuk e di arësyen e veprimeve tuaja! – e qortoi prapë ajo.

- Biro, ke ndryshuar shumë dhe kjo po më duket! – e qortoi edhe i ati, kur u fut mbenda. – Ne, njerëzit, vërtet jemi qenie me ndjenja, por diçka na dallon prej të tjerave! Kjo është vetëdija! – ia përplasi ai.

- A mos jam unë i vetmi mëkatar në botë?! – pyeti dhe u përgjegj njëkohësisht Burimi. Edhe atij sikur diçka po i mungonte. Por kishte fituar bindjen se ishte tepër vonë.

- Nuk e di kush i ka fajet për ty, biro! – vazhdoi i ati. – Zoti që të krijoi, apo djalli që të ka marrë nëduart e veta! Një njeri i vetëdijshëm, nuk sillet si ti!

- Ju i keni fajet, ju! – dhe iu përlotën sytë për të parën herë, ndonëse uluriti si i çmendur.

- Ç’faje kemi ne, or bir?! Që nuk ta kemi prishur kurrë qejfin?! – pyeti dhe u habit i ati. Ndoshta duhej të pyetej ai, para se të ndodhë e keqja.

- Që nuk ma keni thënë më parë këto që mi thatë sonte! Që nuk më keni thënë... – dhe deshi të shpegohej, por nuk e la të flasë një turbullirë e brendshme. Askush nuk e kuptoi përse e kishte fjalën. Ra heshtja si më parë. Të gjithë u zhytën në mendime të lëna përgjysmë.

- Po, po! – tha e motra, dikur. – Djalli është futur në zemrat e të rinjëve! Ai ua prishë mendjen djemëve tanë!

Askush nuk foli me të. Madje, as Burimi.

Ashtu i dukej atij që ishte mësuar të jetojë si ujku midis deleve. Ishte mësuar të sillej çdo gjë sipas vullnetit të tij.

Po, po, pikërisht sipas vullnetit të tij.

U ngrit kot, ashtu, të bridhte qytetit...

 

 

__________________________________________

 

__________________________________________

 

[1] Ky tregim është përfunduar për herë të parë me 7.05.1978 dhe është botuar me disa mangësi në fletushkën javore „Zëri i Rinisë“. Tani, nuk më kujtohet numri, por në vitin 1982. Ai është botuar edhe në veprën „Vragat e një kohe“, Faik Konica, Prishtinë 2005, dhe më ka humbur fleta që e kisha ndarë prej „Zërit të Rinisë“. Në botimet e tanishme, është përgaditur për përkthime në gjuhët e huaja. Sa për fillim, do të botohet në gjuhën frenge, por ky tregim po botohet me disa shtesa të nevojshme përshkruese të tekstit.